کد خبر : 257696
تاریخ انتشار : پنج شنبه ۱۲ فروردین ۱۴۰۰ - ۱۰:۱۰
-

مهمترین مشکلات و موانع پذیرش دانشجویان دکتری چیست؟

مهمترین مشکلات و موانع پذیرش دانشجویان دکتری چیست؟

طی سالهای گذشته و با افزایش تقاضا برای ادامه تحصیل در مقاطع تحصیلات تکمیلی، پذیرش دانشجو در این مقاطع شتاب گرفت به نحوی که پذیرش دانشجوی کارشناسی ارشد هم‌پایه دانشجویان کارشناسی شد و گسترش دامنه تقاضا در مقطع تحصیلات تکمیلی و به دنبال آن افت کیفیت علمی فارغ التحصیلان ابن مقاطع نگرانی کارشناسان آموزش عالی را در پی داشته است. اساتید و اعضای هیات علمی با سابقه دانشگاه‌ها در گفتگوهایی با ایسنا به واکاوی دلایل این امر و ارائه راهکارهایی برای عدم تکرار این سناریو برای مقطع دکتری پرداختند.

به گزارش عصرقائم، بسیاری از اساتید معتقدند که باید دانشگاه‌ها اختیارات بیشتری در پذیرش دانشجویان دکتری داشته باشند و خودشان با برگزاری آزمون و مصاحبه، دانشجویان را انتخاب کنند. چراکه این کار به رشد کیفی پذیرش دانشجو دکتری کمک می‌کند.

در این راستا دکتر عبدالرسول پورعباس رئیس اسبق سازمان سنجش آموزش کشور و عضو هیات علمی دانشگاه امیرکبیر در گفت‌وگو ،  اظهار کرد: آزمونی که در حال حاضر برگزار می‌شود، متاسفانه بر یک مبنا و روند غلط سازماندهی شده و منجر به این می‌شود که افرادی جذب شوند، که به جای داشتن ‌استعداد، دانش و سطح علمی خوب، دارای استعداد محفوظات خوب هستند و توانایی تحلیل و به دست آوردن نتایج جدید را ندارند.

وی ادامه داد: اتفاقی که عملا در دانشگاه‌ها رخ داده،‌ این است که دانشجویانی که دارای عمق دانش بیشتر هستند ولی محفوظات ضعیف‌تری دارند، در آزمون‌های پذیرش دانشگاه که غیر استاندارد هم است،‌ موفقیت کمتری به دست می‌آورند. به این ترتیب، افرادی به دانشگاه‌ها معرفی می‌شوند که بیشتر دارای محفوظات هستند و دانشگاه‌ها مجبورند که از بین این افراد، دانشجویان خود را انتخاب کنند.

دکتر پورعباس با بیان اینکه دانشجویانی که در گذشته جذب می‌شدند،‌ از کیفیت بالاتری برخوردار بودند، گفت: اغلب دانشجویانی که در حال حاضر جذب می‌شوند، بیشتر محفوظات خوبی دارند و داشتن توانایی محفوظات خوب چیزی نیست که در دوران دکتری کافی باشد چراکه این افراد نمی‌توانند کارهای تحقیقاتی خود را پیش ببرند و نتایج علمی جدید به دست آورند. به این ترتیب، روندی که طی ۴-۳ سال اخیر داشته‌ایم، سبب شده نقش دانشگاه‌ها عملا به صفر برسد. چون مصاحبه‌ای که میان داوطلبان انجام می‌شود، از بین بدترین‌ها بوده و انتخاب بین بد و بدتر است. چراکه دانشجویان خوب معمولا درگیر حفظیات نیستند و معمولا افرادی در این آزمون‌های تستی موفق هستند که توانایی حفظیات خوبی داشته باشند.

وی با اشاره به اینکه اگر وضعیت به همین منوال ادامه پیدا کند امکان دارد توسعه علمی کشور به خطر بیفتد، ‌ادامه داد: در دنیا یک روش استاندارد برای پذیرش دانشجو دکتری وجود دارد که ما در گذشته این روش را نهادینه کردیم ولی اجرا نشد. در این روش یک آزمون به نام “GRE” یا آزمون سوابق تحصیلی برگزار می‌شود که سنجش توانایی و معلومات دانشجویان است. زمانی‌ که داوطلبان آزمون می‌دهند،‌ هر دانشگاه نمره مطلوب خود برای پذیرش را اعلام می‌کند. این آزمون به همراه یک آزمون از الزامات است و همه دانشگاه‌ها قبل از ورود دانشجو این آزمون‌ها را برگزار می‌کنند.

روش‌ فعلی در پذیرش دانشجوی دکتری درست است، ولی ایراد در نحوه اجراست

دکتر علی اکبر آقا کوچک در گفت‌وگو ، با بیان اینکه این روشی که در حال حاضر در پذیرش دانشجویان دکتری دنبال می‌شود، از پایه و اساس درست است، گفت: منتها ایراد ما در اجراست. چون تعداد متقاضیان افزایش یافته، در نتیجه سازمان سنجش یک امتحان عمومی برگزار می‌کند و دانشجو بر اساس نتیجه این آزمون تعدادی از دانشگاه‌ها را انتخاب می‌کند و سازمان سنجش بر اساس رتبه دانشجو، وی را برای انجام مصاحبه و آزمون مرحله دوم، به تعدادی از دانشگاه‌ها معرفی می‌کند. دانشگاه‌ها نیز می‌توانند از طریق مصاحبه و یا مصاحبه به علاوه امتحان کتبی، ارزیابی‌های خود را انجام دهند و دانشجویانی را که صلاحیت بیشتری دارند، پذیرش کنند.

سازمان سنجش در سال‌های گذشته این اختیار را به دانشگاه‌ها می‌داد که دانشجویانی که معرفی شدند، یک حد نصابی را برای پذیرش نهایی داشته باشند ولی طی یکی دو سال اخیر این سازمان، این حد نصاب را رعایت نمی‌کند و وقتی این نسبت رعایت نمی‌شود، ممکن است دانشجویانی پذیرش شوند که مورد پذیرش اساتید نیستند. در چنین شرایطی دانشجو به اجبار در موضوعی تحقیق می‌کند که علاقه‌ای ندارد و یا استاد به همکاری با این دانشجو علاقه‌ای ندارد. خیلی از اوقات چنین تحقیقی به نتیجه خوبی هم نمی‌رسد.

متاسفانه در کشور ما تعداد زیادی از دانشجویانی که دوره کارشناسی و کارشناسی ارشد را سپری می‌کنند، به دلیل رایگان بودن تحصیل در بسیاری از دانشگاه‌ها متقاضی پذیرش دوره دکتری می‌شوند. این در حالی است که دیگر کشورهای دنیا برای پذیرش دوره دکتری این تعداد دانشجو را ندارند.

عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس ادامه داد: هیچ کدام از فرمول‌هایی که در دانشگاه‌های دنیا برای پذیرش دانشجویان دکتری استفاده می‌شود، دقیقا در دانشگاه‌های ایران قابل عمل نیست. چراکه یک سری از دانشگاه‌های آمریکا، کانادا و اروپا شهریه‌های سنگینی دریافت می‌کنند ولی در ایران به جز یک سری دوره‌ها مانند پردیس، شهریه‌ای از دانشجویان دریافت نمی‌شود. علاوه بر این، مدل پذیرش در این دانشگاه‌ها با دانشگاه‌های کشور ما متفاوت است. در دانشگاه‌های آمریکا یک امتحان کلی زبان و هوش برگزار می‌شود و نمره این امتحان به علاوه کارنامه دانشجو به دانشگاه‌ها ارسال می‌شود تا دانشگاه در نهایت انتخاب کند و به دانشجو پیشنهاد پذیرش دهد. در کشور ما به دلیل تعداد زیادی متقاضیان چاره‌ای جز این نیست که برای یکسان کردن، یک امتحان کلی از طریق سازمان سنجش برگزار شود و در این امتحان کلی، فقط مواد پایه‌ای رشته و استعداد تحصیلی و زبان متقاضی ارزیابی شود.

وضعیت قبلی در پذیرش دانشجوی دکتری،‌ عادلانه‌تر بود

دکتر مرتضی کلاهدوزان مدیر تحصیلات تکمیلی دانشگاه صنعتی امیرکبیر در گفت و گو ، گفت: در گذشته‌ای نه چندان دور،‌ سازمان سنجش در بحث پذیرش ورود پیدا کرد و قرار شد که یک امتحان کلی بگیرد ولی کم‌کم امتحانات را تخصصی‌تر برگزار کرد. به نظر من به عنوان یک عضو هیات علمی، وضعیتی که قبلا وجود داشت،‌ عادلانه‌تر بود. چون دانشگاه‌ها یک سری امتحانات ورودی در نظر می‌گرفتند و نهایتا پذیرش در یک رقابت درست بود و رقابت‌ها صرفا سمت کلاس‌های کنکور نبود و دانشجو طبق درسی که در کارشناسی و کارشناسی ارشد خوانده بود، امتحان می‌داد و بعد مصاحبه می‌شد. این مصاحبه‌ها خیلی جدی‌تر بود و در جلسات طولانی مدت برگزار می‌شد. اینکه اختیار پذیرش بر عهده دانشگاه‌ها قرار بگیرد،‌ طبق روال و طبیعت این دوره است. یعنی طرح در اختیار دانشگاهها باشد و نهایتا استاد راهنما میان داوطلبان انتخاب کند و دانشجویان هم استاد خود را انتخاب کنند.

عضو هیات علمی دانشگاه امیبرکبیر عنوان کرد: ما باید خروجی را در نظر بگیریم. پس از گذشت مدت زمانی، استاد و دانشجو نباید کلافه شوند و بدانند که می‌توانند با یکدیگر همکاری کنند. اگر هم استاد و هم دانشجو همدیگر را برای همکاری انتخاب کنند، این روش هم عادلانه‌تر است و هم استاد راهنما سعی می‌کند دانشجویی با سوابق بهتر پذیرش کند و دانشجو هم در دانشگاه‌های مختلف مصاحبه می‌دهد و قدرت انتخاب دارد. به این ترتیب،‌ انتخاب هم در دست استاد و هم دانشجو قرار می‌گیرد تا بهترین تیم را با هم تشکیل دهند. چرا که مقطع دکتری یک کار تیمی است و تیم باید با هم یه یک نتیجه برسند.

عضو هیات علمی دانشگاه امیبرکبیر گفت: در گذشته‌ای نه چندان دور،‌سازمان سنجش در بحث پذیرش ورود پیدا کرد و قرار شد که یک امتحان کلی بگیرد ولی کم‌کم امتحانات را تخصصی‌تر برگزار کرد. به نظر من به عنوان یک عضو هیات علمی، وضعیتی که قبلا وجود داشت،‌ عادلانه‌تر بود. چون دانشگاه‌ها یک سری امتحانات ورودی در نظر می‌گرفتند و نهایتا پذیرش در یک رقابت درست بود و رقابت‌ها صرفا سمت کلاس‌های کنکور نبود و دانشجو طبق درسی که در کارشناسی و کارشناسی ارشد خوانده بود، امتحان می‌داد و بعد مصاحبه می‌شد. این مصاحبه‌ها خیلی جدی‌تر بود و در جلسات طولانی مدت برگزار می‌شد. اینکه اختیار پذیرش بر عهده دانشگاه‌ها قرار بگیرد،‌ طبق روال و طبیعت این دوره است. یعنی طرح در اختیار دانشگاهها باشد و نهایتا استاد راهنما میان داوطلبان انتخاب کند و دانشجویان هم استاد خود را انتخاب کنند.

سنجش ۴ گزینه‌ای روش مناسبی برای پذیرش دانشجویان مقطع دکتری نیست

همچنین دکتر میترا حبیبی عضو هیات علمی دانشگاه هنر در گفت‌وگو ، گفت: روش فعلی که دانشجو با سوال‌های ۴ جوابه سنجش می‌شود، اشتباه است چراکه دانشجوی دکتری به مقطعی ورود پیدا می‌کند که مقطع  نظریه‌پردازی و تحلیل‌ها است. بنابراین باید این توانایی را داشته باشد که رشته تحصیلی خود را به لحاظ نظری ارتقا دهد، پس ضروری است که ذهن سازمان یافته  و تحلیل گر و البته فرصت کافی داشته باشد که به طور پیوسته، عمیق و دقیق کار کند. ضمن اینکه کنکور های چهار گزینه ای، میتواند آلودگی‌هایی نیز دربر داشته باشند. به عنوان مثال،‌ در رشته‌هایی ممکن است ،‌افرادی مشخص و ثابت در انتخاب سوالات نهایی ،تعیین کننده باشند و آگاهی متقاضیان از این موضوع ، منجر به این می‌شود که کتاب‌هایشان به‌ عنوان منبع سئوالات کنکور بارها تجدید چاپ شود، بنابراین جهت اجتناب از این آلودگی ها باید نمایندگان دانشگاه‌ها به عنوان طرف های حقوقی در تیم طراحی و انتخاب سئوال حضور داشته باشند و دانشگاه ها هر ساله نمایندگان خود را به کمیته طراحی سؤال معرفی کنند .

وی با رد شیوه سنجش چهار گزینه ای گفت: باید کل دانسته‌های دانشجو تا قبل از مقطع دکتری، مورد آزمون قرار گیرد آن هم به گونه ای که توانایی تحلیل و سازمان‌یافتگی ذهنی دانشجو در کنار دانش علمی توامان بررسی شود، لذا باید سئوالات به صورت تشریحی طراحی شود و همراه با مصاحبه تکمیل گردد. در شرایط فعلی که امتحان گزینش به صورت سوال ۴ جوابی است، ‌الزاما دانشجویی که نمره بالاتری کسب کرده، ‌از سطح کیفی بالاتری برخوردار نیست و سنجش ۴ گزینه‌ای به دلیل قابلیت محدود، روش مناسبی برای پذیرش دانشجویان مقطع دکتری نیست.

آزمون‌های فعلی به نوعی تست هوش است

دکتر رضا مراد صحرائی عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی در گفت و گو ، گفت: سند آمایش ملی آموزش عالی به ویژه در تحصیلات تکمیلی، راه حلی است که می‌تواند به بهبود شرایط فعلی در نظام آموزش عالی کمک کند. با این سند در ابتدا سنجیده می شود که آیا پذیرش دانشجو با این تعداد نیاز است یا خیر؟اگر نیاز بود، ببینیم مشکل از کجاست و برای آن مشکل دانشجو پذیرش کنیم. در حال حاضر ما با آزمون‌هایی که میگیریم، تست هوش میگیریم که مناسب دانشجویان دکتری نیست.

دکتر صحرائی تصریح کرد: در گذشته دانشگاه‌ها مستقل بودند و خودشان دانشجوی دکتری را پذیرش می‌کردند که به نظرم ممکن بود در این شیوه کمی بی عدالتی رخ دهد و دانشجویان کیفی‌تری جذب دانشگاه‌ها می‌شدند و شیوه بهتری بود.چراکه دانشگاه‌ها در آزمون‌هایی کتبی، سوال‌های تحلیلی از دانشجویان می‌پرسیدند. اگر سازمان سنجش این توانایی را داشته باشد که شیوه فعلی را به خوبی برگزار کند، این شیوه خوب است ولی متاسفانه این کار را به شیوه خوبی انجام نمی‌دهد. سازمان سنجش برای یک دانشگاهی، دانشجو دکتری جذب می کند ولی از اساتید آن دانشگاه برای تست کنکور راهنمایی نمی‌گیرد.

دکتر صحرائی با بیان اینکه “دخالت همزمان سازمان سنجش و دانشگاه در پذیرش دانشجو دکتری یک حسن است”، عنوان کرد: جذب دانشجویی که محق تحصیلات تکمیلی باشد، با این تعداد قابل قبول است. ما در کشور این تعداد دانشجوی دکتری جذب می‌کنیم ولی آیا شاهد این بوده‌ایم که هر دانشجو با رساله خود که این همه هزینه برای کشور دارد، یک حرف خوب بزند؟

به گفته این عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی، مشکل از بد اجرا کردن ایده‌های خوب، نداشتن سند آمایش آموزش ملی در تحصیلات تکمیلی و عدم توجه به سند نقشه جامع ملی کشور و سند نظام علم و فناوری و سیاست‌های کلی نظام است.

غربالگری اولیه با یک آزمون به پذیرش کیفی دانشجویان منجر می‌شود

دکتر سید رسول میرقادری عضو هیات علمی دانشگاه تهران در گفت و گو ، بهترین شیوه برای پذیرش دانشجویان مقطع دکتری را برگزاری یک امتحان جامع و کلی دانست و گفت: در دانشگاه‌های برتر دنیا غربالگری اولیه با یک آزمون پایه انجام می‌شود که به پذیرش کیفی دانشجویان منجر می‌شود.

وی افزود : قسمت متمرکز پذیرش دانشجویان دکتری که توسط سازمان سنجش برگزار می‌شود، به نوعی یک غربالگری اولیه و معقول است.  عمدتا برای دانشجویان دکتری،‌ پس از اینکه این دوره غربالگری اولیه انجام شد و عده‌ای از مخاطبان شرایط عمومی ورود به دوره را داشتند،‌ بقیه مراحل باید به صورت مصاحبه و ارسال مدارک و به شکل نیمه متمرکز در خود دانشگاه انجام گیرد. در این صورت نتیجه مطلوب‌تر خواهد بود.

دکتر میرقادری ادامه داد: در همه کشورهای دنیا،‌ اصولا پذیرش دانشجو دکتری بر اساس پرونده تحصیلی و توانایی متقاضی است و یک سری مستندات دارد و بعضا برخی دانشگاه‌ها مصاحبه‌های آنلاین دارند ولی عمده پذیرش بر اساس کارنامه تحصیلی دانشجویی است که قصد تحصیل در مقطع دکتری را دارد. همچنین اگر دانشگاه بخواهد برای دانشجو یک فاند هم تامین کند،‌یک مصاحبه آنلاین دیگر هم انجام می‌دهد. ولی روشی که در کشور ما اجرا می‌شود، تفاوتی در پذیرش دانشجویان با کیفیت ندارد.

وی افزود: اگر پذیرش دانشجویان دکتری کاملا بر عهده دانشگاه‌ها قرار گیرد، از آنجاکه تعداد متقاضیان زیاد است،‌ وقت زیادی از دانشگاه‌های مختلف گرفته می‌شود. پس بهتر است سازمان سنجش یک آزمون عمومی مانند “GRE” برای تعیین صلاحیت دانشجویان برگزار کند تا غربالگری کلی از متقاضیان انجام شود. و اگر به عنوان مثال اگر سهم کل دانشگاه‌ها ۵۰۰ است،‌ ۴ برابر این ظرفیت، دانشجو انتخاب شود و فقط این تعداد افراد با دانشگاه‌ها مکاتبه کنند و در صورت احراز شرایط اختصاصی دانشگاه‌ها وارد مقطع دکتری شوند.

افزایش اختیارات دانشگاه‌ها را به نفع شرایط موجود است

دکتر فریدون مقدس‌نژاد عضو هیات علمی دانشگاه امیرکبیر در گفت‌وگو ، راهکار بهبود شرایط در پذیرش دانشجویان مقطع دکتری را کاهش حداکثری مداخله وزارت علوم در پذیرش دانشجو دانست و افزایش اختیارات دانشگاه‌ها را به نفع شرایط موجود عنوان کرد.

در کشورهای خارجی زمانی دانشجوی دکتری پذیرش می‌شود که دانشگاه بتواند بودجه و هزینه‌های تحقیقات دانشجو را تامین کند و این حمایت تا حدی است که حتی شهریه دانشجو هم پرداخت می‌شود. در حالی که این سیستم متمرکز و این سیستمی که در حال حاضر در کشور ما وجود دارد، مناسب نیست و آنطور که باید و شاید دانشجویان از دانشگاه اختیارات لازم را ندارند.

دکتر مقدس‌نژاد با بیان اینکه در کشورهای توسعه یافته شرایطی که ما برای پذیرش دانشجوی دکتری داریم، وجود ندارد، افزود: همچنین این روش که پذیرش دانشجوی دکتری تماما به عهده دانشگاه باشد و نهادهای متولی مانند وزارت علوم فقط نظارت کنند،‌ نیز در کشور دیگری وجود ندارد. باید دید این نظارتی که تعریف می‌کنیم چه ویژگی‌هایی دارد و تا چه حد است و وزارت علوم تا چه اندازه در این امر مداخله می‌کند.

وی با اشاره به اینکه کیفیت دانشجوی دکتری بستگی به این دارد که چه‌قدر وزارت علوم مداخله می‌کند، خاطرنشان کرد: اگر مانند روال سال‌های قبل متناسب با چیزی که دانشکده می‌خواهد، دانشجوی دکتری پذیرش می‌شد، شرایط متعادل‌تر بود. مثلا وزارت علوم ۵ برابر تعداد مورد نیاز دانشجو به دانشگاه معرفی می‌کرد و دانشگاه از بین این افراد مصاحبه و گزینش را انجام می‌داد.

دکتر مقدس‌نژاد اظهار کرد: تجربه شخصی من نشان داده که هرچه مداخله وزارت علوم کمتر باشد، کیفیت دانشجویان مقطع دکتری بالاتر است. زمانی‌که پذیرش دانشجو از میان دانشجویان ممتاز انجام می‌شد، میزان خروجی پژوهش‌ها در قالب مقالات، کتابها یا اختراعات بیشتر بود و عملکرد دانشجویان ممتاز که از طریق سابقه تحصیلی پذیرش شده بودند،‌ درخشان‌تر بود. این مسئله یک شاخص است و نشان می‌دهد در مجموع،‌ دانشجویی که خارج از سیستم کنکور سراسری پذیرش شده، نسبت به دانشجویانی که با کنکور پذیرش شده‌اند، عملکرد بهتری دارد. در نتیجه این نشان می‌دهد که اگر دانشگاه‌ها اختیارات بیشتری داشته باشند، عملا عملکرد بهتر خواهد بود.

 عده‌ای ‌از اساتید بازگشت به شیوه پذیرش در دوره‌های گذشته را به نفع شرایط فعلی می‌دانند و عده‌ای نیز معتقدند که مشکل، بد اجرا کردن شیوه فعلی است. با توجه به کیفیت فعلی دانشجویان دکتری و گلایه‌های اغلب اساتید از این میزان کیفیت، باید دید که مراجع ذیربط چه اقدامی برای کاهش کمی تعداد دانشجویان دکتری و افزایش عملکرد کیفی آنها ترتیب خواهند داد. 

ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

هجده + 9 =